Breedteschaak Drenthe

“Masterplan breedteschaak Drenthe”

(dit kan ook gelezen worden als een algemeen plan voor alle provincies)

De Stichting Jeugd Schaak Noord werkt aan een nieuw fundament om het schaakspel meer te laten zijn dan puur schaken. Het spel is een ideaal middel om heel veel aspecten in de ontwikkeling van kinderen te ondersteunen. Dit is op zich niet zo heel erg nieuw. Wel nieuw is de keuze voor het type materialen, de keuze om aansluiting bij de leerkracht te zoeken en een doorgaande lijn voor te bereiden die het spel tot een logisch en meer geaccepteerd deel van het leven gaat maken. Ook in het voortgezet onderwijs en op de andere wegen die erna volgen. Want schakers, de mensen die redelijk goed zijn in schaken, hebben vaak erg veel profijt van de tijd die ze hebben besteed aan het schaakspel.

De 6 kernpunten

Kernpunt 1      Algemene ontwikkeling

Het haakt aan bij de belangrijkste waarden in het basisonderwijs, die staan voor de algemene ontwikkeling van kinderen ter ondersteuning bij het leren (cognitief) en samen spelen/leven. Die waarden zijn o.a. gekoppeld aan het belang van de executieve functies, die we allemaal gaandeweg ontwikkeld hebben. Ze helpen je bijvoorbeeld bij het nemen van beslissingen, het inleven in een ander, focus houden, doelgericht werken en taak afmaken.

De ontwikkeling van het jonge kind is gebaat bij veel (samen)spelen, bewegen, kletsen, zingen, knutselen en vooral zelf dingen mogen bedenken, veel zelf doen en ontdekken.       

Hoe kunnen we dit vertalen naar leren schaken?
Het leren schaken kan direct beginnen met veel bewegen en gelijktijdig onderdelen van het schaakspel verkennen. Er zijn diverse aan schaken gerelateerde spellen met slechts 1 schaakstuk. Dan kun je je helemaal focussen op de eigenschappen en mogelijkheden van dat ene stuk. Dat past zeer goed bij de ontwikkeling van jonge kinderen en is zeer goed te volgen door ouder en leerkracht.

De combinatie van bewegen en denken is bovendien een effectieve manier om kennis te automatiseren.
Na de verkenningsfase van de materialen kan een veilige doorgaande route invulling geven aan doorleren naar de andere facetten van het echte schaakspel.

Kernpunt 2    Dicht bij huis

Zoveel mogelijk worden in of rondom schooltijd /naschoolse opvang, dan wel in buurthuizen nieuwe schaakactiviteiten opgezet. Hoe dichter bij huis, hoe groter de kans dat het bij het leven gaat horen. In een later traject, voor het echt leren schaken, zou het mogelijk minder bezwaarlijk zijn een grotere afstand af te leggen naar een jeugdschaakclub.

Kernpunt 3     Provinciale dekking

Omdat het om fundamentele waarden voor ontwikkelen gaat, streven we naar provinciale dekking. Jeugd Schaak Noord spreekt hiermee uitdrukkelijk de ambitie uit om alle basisscholen te bereiken. Daar waar men graag ziet dat de kinderen aan het breedteschaak kunnen meedoen zal de stichting zich inzetten op het realiseren van een aan de wijk gebonden activiteit. Verder wordt er naar gestreefd nieuwe jeugdschaakclubs op te richten in die regio’s waar ze nog ontbreken.

Kernpunt 4     Hanteerbaar voor leerkrachten

We kruipen als het ware in de huid van de leerkracht en sluiten zodanig bij het onderwijs aan dat het als onderdeel wordt gezien van het verbeteren van het executief functioneren. Als daarnaast via het “schaakdenken” en “schaakbewegen” het leren en ontwikkelen voor een grote groep kinderen in een hogere versnelling komt zal het sneller worden opgepakt als vast onderdeel in schoolprogramma. Het vraagt geen extra tijdbeslag en te verwachten is dat het een effectieve bijdrage zal leveren aan de ontwikkeling van de kinderen.

Kernpunt 5    Dynamisch materialenpakket (modulen)

Er worden materialen geselecteerd die voorzien in heel veel spelplezier en passen bij spelmaterialen met een opbouw in moeilijkheid en complexiteit. De 3 bordformaten in het 468Chess met vele spannende schaakpuzzels, de schaakhesjes voor de pleinspellen, het online programma Chessity, de Chesstutor (stappenmethode)….
In September 2017 is het 468Chess-pakket leverbaar.
Er wordt gewerkt aan goed hanteerbare modulen waar scholen zelf een pakket uit samen kunnen stellen. Passend bij hun behoeften en mogelijkheden. Van belang zal zijn het inzicht in welke fase kinderen veilig zelf aan de slag kunnen en in welke fase het kind wat hulp/sturing van de leerkracht dan wel schaaktrainer kan gebruiken.

De Stichting zal ook met schoolbesturen in gesprek gaan om de (beperkte) investeringen te zien als een investering in algemene leermiddelen.

Kernpunt 6       Spelbegeleiders en schaaktrainers

We gaan vooral inzetten op een nieuw type “schaaktrainer”, om aan een stevig schaakfundament voor de provincie Drenthe te bouwen. Dat fundament is gebouwd op het “schaakdenken” en het “schaakbewegen”. (info hierover volgt)

De spelbegeleider
De spelbegeleider hoeft niet noodzakelijk goed te kunnen schaken. Als spelbegeleider ben je vooral goed in begeleiden bij het spelen, zoals dat in de pauze op het schoolplein gebeurt, of bij de naschoolse opvang. De kinderen van 4, 5, 6 en 7 jaar staan open voor bijna alle spannende en goed te begrijpen spellen, dan wel spellen die ze zelf mogen bedenken met de aangeboden materialen. Ontdekken en ervaren, daartoe moeten ze worden uitgedaagd. Dat gebeurt meestal vanzelf, op voorwaarde dat kinderen zich "veilig voelen", er een voorbereide omgeving is en de begeleiding aanvoelt op welk moment begeleiding passend dan wel gewenst is.  
Leren schaken komt daarna, de uitzonderingen daargelaten. Die kennen de schakers wel van de schaakclub, waar je soms 4 tot 5 jarigen al een potje ziet schaken, soms op verrassend hoog niveau.

De schaaktrainer
Van schaaktrainers voor kinderen in de basisschoolleeftijd wordt verwacht dat ze vooral goed kunnen omgaan met het kind in kleine dan wel iets grotere groepen. Een redelijke bagage op pedagogisch/didactisch vlak is een voorwaarde om het Masterplan goed uit de verf te laten komen.

De stichting gaat trainingen aanbieden die erin voorzien dat je in het omgaan met kinderen wat ondersteuning krijgt vanuit de context van een schaakles/-training. Iedereen die al voldoende bagage heeft in de omgang met kinderen kan direct instromen om ook lesgever te worden voor het schaakspel. Dat kan in hele kleine stapjes, tot zover als je zelf wilt.

Ontbreekt de pedagogische/didactische ervaring, dan kun je (nog) niet op groepsbegeleiding worden ingezet. Maar mogelijk ben je dan juist wel goed inzetbaar bij serieuze schaaktrainingen, in kleine groepjes dan wel individueel. En mogelijk ben je meer thuis bij trainingen voor volwassenen. Bijv. volwassenen die het schaakspel goed willen leren spelen. Onderdeel van het Masterplan is immers dat we graag een grote groep volwassenen als schaakvrijwilliger aan de stichting willen binden.
Met elkaar zijn we in staat een nieuwe generatie kinderen een enorme steun in hun ontwikkeling te geven, waarvan ze verder in hun leven blijvend zullen profiteren.

Uitvoeringscomponenten:

  • Opleiding spelbegeleiders en schaaktrainers, elk jaar een trainingsweek, verdeeld over de provincie, zodat direct vorm wordt gegeven aan de spreidingsdoelstelling.
  • Hiermee samenhangend en ook los hiervan, het werven van nieuw kader, in het begin vooral spelbegeleiders (deze kunnen ook instromen naar schaaktrainer).
  • Actieve benadering scholen door medewerkers/vrijwilligers van de stichting aangevuld met nieuw kader uit de provincie.
  • PR week (1 x per jaar) met schaakambassadeur. Onderdelen: schoolpleinspellen karavaan, schaakvarianten toernooi in de wijk, ….
  • Communiceren (PR plan) van het Masterplan Breedteschaak Drenthe
  • Opbouwen schaakspel netwerk, toetsen aan duurzaamheid

Verbinding maken met bestaande schaakclubs en hun activiteiten, het schoolschaken en de grandprix toernooien.

(Nieuwe) aanvullende inzichten en materialen:

VU onderzoek (E. Scherder): Bewegen is goed voor de hersenontwikkeling, ook voor volwassenen.
               Zie Schaakmagazine 2017, nr… pag…….               

Nieuw: RUG onderzoek (O.Tucha/Y.Groen/M. Elderson), “worden kinderen slimmer van schaken?”

             http://jeugdschaaknoord.nl/onderzoek/

Nieuw: Pilot Appelscha (M. Elderson/J. Hillenkamp), schaakstukken als leermiddel bij rekenen en taal.

              Het is de koppeling van 468Chess met rekenen en taal, zie: www.468educatie.nl

https://www.europaomdehoek.nl/projecten/schaakstukken-brengen-beweging-in-het-onderwijs

Levend Square4Chess: het buiten en binnen spel dat beweging en denken optimaal combineert.

468Chess: Een nieuwe didactische ontwikkellijn die spelelementen introduceert met als uitgangspunt kleinere borden en slechts een paar stukken. Info op www.468educatie.nl  

Chessity: Digitale, speelse opstap om de regels van het complete schaakspel leren.. Een online trainingsmethode. www.cehssity.nl